Ορεινές - Εναλλακτικές Διαδρομές Δήμου Αλεξανδρούπολης
Η ιστοσελίδα είναι υπό κατασκευή και ενημερώνεται συνέχεια με πληροφορίες και περιεχόμενο.

Κίρκη

kirki

Η Τοπική Κοινότητα Κίρκης του Δήμου Αλεξανδρουπόλεως είναι κτισμένη στους πρόποδες της οροσειράς Ροδόπη, σε τοπίο που χαρακτηρίζεται από την εναλλαγή καλλιεργήσιμων εκτάσεων, λόφων και βραχωδών εξάρσεων. Οδικά απέχει 25 χλμ. από την Αλεξανδρούπολη, προς τα βορειοδυτικά.

Ο οικισμός της Κίρκης είναι χτισμένος στη νότια αμφιθεατρική πλευρά μιας φυσικής λεκάνης, της οποίας το χαμηλότερο σημείο διαρρέουν πολλοί ορμητικοί χείμαρροι.

Από τα πρώτα χρόνια του οικισμού η κύρια σύνδεση που εξυπηρετούσε σχεδόν το σύνολο των αναγκών του οικισμού ήταν η κύρια σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκη - Κομοτηνή - Αλεξανδρούπολη που είχε κεντρικό σταθμό αλλαγής γραμμών στην Κίρκη. Σήμερα υπάρχει η στάση της σιδηροδρομικής γραμμής στην Κίρκη που συνεχίζει να εξυπηρετεί τον οικισμό.

  • Ονομασία

    Η Κίρκη δεν οφείλει την ονομασία της στη μάγισσα Κίρκη που κατάφερε να μαγέψει τον Οδυσσέα, όπως πολλοί μπορεί να πιστεύουν αλλά στους Ρωμαίους που είχαν επινοήσει ένα σύστημα αρίθμησης των σταθμών επί της Εγνατίας Οδού, η οποία εκτεινόταν από το Δυρράχιο της Αλβανίας μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής υπήρχαν σταθμοί που απείχαν μεταξύ τους οκτάωρη ή ημερήσια πεζοπορία και οι οποίοι ήταν αριθμημένοι. Στο σύνολο λοιπόν των 45 σταθμών, ο σταθμός της Κίρκης ήταν ο 40ος.

    Μετά την άλωση της Πόλης το 1453 και την εξάπλωση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, οι Οθωμανοί χρησιμοποίησαν αυτό το ίδιο δρομολόγιο διατηρώντας την αρίθμηση και μετονομάζοντας τους σταθμούς σε Χάνια. Έτσι το 40ο χάνι που αντιστοιχούσε στην Κίρκη ονομάστηκε Κιρκ-χαν.

  • Ιστορικά στοιχεία της περιοχής

    Όλες οι μαρτυρίες δείχνουν ότι η περιοχή της Κίρκης κατοικείται από αρχαιοτάτους χρόνους. Ως πρώτοι κάτοικοι αναφέρονται οι Κίκονες.

    Τάφοι – κόγχες - βραχογραφίες και άλλα μαρτυρούν ότι στην περιοχή της Κίρκης κατοικούσε η αναφερομένη από τον Όμηρο μυθική και ονομαστή φυλή των Κικόνων. Η ιστορία αναφέρει ότι το βασίλειό τους εκτείνεται μεταξύ Ροδόπης - Μαρώνειας - Δερείου, λίμνης Βιστωνίδας και Έβρου ποταμού. Στην Κίρκη βρίσκονται τα μοναδικά εντυπωσιακά ευρήματα που χρονολογούνται μεταξύ 11ου και 6ου αι. π.Χ.

  • Ευρήματα

    Τα επίσημα αρχαιολογικά ευρήματα είναι τα παρακάτω:

    Ύψωμα Σκοτεινό (πρώην Kαρανίκι-ντερέ, 2 χλμ. BA της Kίρκης). Πρόκειται για οχυρωματικό περίβολο συνολικού μήκους 198 μ., που περικλείει την κορυφή του λόφου. Είναι κτισμένος από ακανόνιστες πέτρες χωρίς συνδετικό υλικό και στα περισσότερα σημεία του έχει διαλυθεί.

    Ξερή Bρύση (πρώην Aρδίτς-τεπέ ή Kαρά-ολάν, 5 χλμ. ανατολικώς της Kίρκης). Από τη θέση αυτή προέρχεται τεμάχιο ακανόνιστου βράχου με εγχάρακτες σταυρόσχημες γραμμικές μορφές.

    Mοναστήρι Λόφος (βουνό Tσεπέλ-καγιά, περί τα 10 χλμ. ανατολικώς της Kίρκης). Στην κορυφή του βουνού, μήκους 600 μ. και πλάτους που σε ορισμένα σημεία στενεύει στα 15-20 μ., διακρίνονται ανάμεσα στους βράχους τοίχοι που δημιουργούν έναν περίβολο.

    Το σημαντικότερο εύρημα της περιοχής είναι το ανάγλυφο του Ορφέα με άρπα που σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο Κομοτηνής.

    400 μ. BΔ του χωριού είχε παλαιότερα εντοπισθεί τμήμα λιθόστρωτου δρόμου. Σύμφωνα με τους κατοίκους της περιοχής, από το σημείο αυτό διερχόταν η Εγνατία οδός.

  • Πολιτισμικό πλαίσιο

    Για την καταγωγή των κατοίκων της Κίρκης λέγεται ότι προέρχεται από την Ήπειρο και αυτό δικαιολογείται, αφού η Κίρκη ήταν στο δρόμο των Ηπειρωτών, που μετακινούνταν από τα Γιάννενα προς την Κωνσταντινούπολη. Προφανώς η ύπαρξη του 40ου σταθμού ή Χάνι, που σήμερα δεν υπάρχει, να λειτούργησε καταλυτικά στην δημιουργία του οικισμού αλλά και στην αμιγώς ελληνική σύνθεση της τοπικής κοινωνίας που αναπτύχθηκε.

    Σύμφωνα με μαρτυρίες οι κάτοικοι της Κίρκης αγαπούσαν τα γράμματα και τις τέχνες, την πρόοδο και τη νοικοκυροσύνη και έφευγαν από την Ήπειρο γιατί δεν άντεχαν τον σκληρό ζυγό της σκλαβιάς του Αλή Πασά ή για εργασιακά ταξίδια.

    Στη μετέπειτα ιστορία, οι κάτοικοι της Κίρκης, εγκαταστημένοι πλέον στην σημερινή λοφώδη περιοχή εντός της λεκάνης του ποταμού της Ειρήνης, που περιβάλλεται από τα γύρω βουνά, σχημάτισαν έναν ομοιογενή οικισμό, με κοινά πολιτιστικά στοιχεία, κοινές δράσεις και κοινές λειτουργίες στη βάση ενός βαθύτατα αναπτυγμένου χριστιανικού θρησκευτικού συναισθήματος.

    Η Κίρκη αποτελούσε ένα από τα λίγα χωριά που οι κάτοικοί του είχαν καθαρή την ελληνική γλώσσα και ομιλία και δε δέχθηκαν επιρροές από τους κάθε λογής διερχόμενους.

  • Κλίμα

    Η Κίρκη είναι χτισμένη στη νότια αμφιθεατρική πλευρά μιας φυσικής λεκάνης που το χαμηλότερό της σημείο το διαρρέουν πολλοί ορμητικοί χείμαρροι. Όλο το χωριό είναι στραμμένο προς τον βορά, γεγονός που επιδεινώνει τη διαμονή κατά την παρατεταμένη βαρυχειμωνιά της περιοχής.

    Με βιοκλιματικούς όρους, η επιλογή της θέσης του οικισμού από τους πρώτους κατοίκους του δικαιολογείται από το γεγονός ότι η βόρεια πλευρά της φυσικής λεκάνης είναι έντονα απόκρημνη, οπότε θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη η δόμηση. Ίσως, ο πιο σοβαρός λόγος επιλογής της νότιας πλευράς για να χτιστεί ο οικισμός, είναι η αυξημένη υγρασία κατά τη διάρκεια του χειμώνα που υπάρχει στη βόρεια πλευρά της φυσικής λεκάνης.

  • Περιβαλλοντικά στοιχεία

    Φυσικά Στοιχεία

    Η φύση προίκισε την περιοχή της Κίρκης με μαγευτικά τοπία που είναι εντυπωσιακά και σαγηνεύουν τις αισθήσεις, παρά την ύπαρξη της μεγάλης περιβαλλοντικής πληγής των εγκαταλελειμμένων μεταλλείων του Αγίου Φιλίππου.

    Όλη η ορεινή περιοχή είναι δασώδης, µε σπάνια βλάστηση που περιλαμβάνει αιωνόβιες βελανιδιές, µεσέδες, πουρνάρια, κρανιές, κουμαριές ενώ στις ρεματιές υψώνονται λεύκες, πλατάνια, λυγοριές και άγριες ιτιές. Τα ρυάκια έχουν νερό όλο σχεδόν το χρόνο.

    Γεωλογικά και γεωτεχνικά χαρακτηριστικά

    Ο γεωλογικός χάρτης παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία ως προς τους διαφορετικούς γεωλογικούς και πετρολογικούς σχηματισμούς. Στην περιοχή Κίρκης αντιπροσωπεύονται και οι τρεις κύριες κατηγορίες πετρωμάτων: μεταμορφωμένα, ιζηματογενή και ηφαιστειακά-μαγματικά πετρώματα.

  • Τα Μεταλλεία της Κίρκης

    Βόρεια έως βορειοανατολικά της Κίρκης υπάρχουν πολλές µεταλλοφόρες εµφανίσεις γι’ αυτό και η ονοµασία «Μεταλλεία Κίρκης», από τις οποίες, εκτός αυτής του Αγίου Φιλίππου, οι πιο γνωστές είναι οι: King Arthur, Αρµουτσούκ, Αχατκιόϊ, Επτάδενδρο, Αχλά Ταρλά, Παγώνη Ράχη κ.ά. Ουσιαστικά όμως, η ονομασία "Μεταλλεία Κίρκης" αφορά στο μεταλλείο "Άγιος Φίλιππος», 6 χλµ βόρεια και στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού του μεταλλεύματος, 3 χλµ ανατολικά της Κίρκης.

  • Αρχιτεκτονικά στοιχεία

    Ο οικισμός της Κίρκης ήταν επί τουρκοκρατίας ένας από τους μοναδικούς αμιγώς Ελληνικούς οικισμούς της ευρύτερης περιοχής της Αλεξανδρούπολης. Καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά το 1913 από τους Τούρκους, οι οποίοι κατά την υποχώρηση τους καταστρέφανε κάθε Ελληνικό στοιχείο κι ενώ παρέδιδαν τα μέρη στους Βουλγάρους, όπως προέβλεπε η Συνθήκη του Λονδίνου. Στην Κίρκη το μόνο που σώθηκε ήταν ο ναός του Αγίου Γεωργίου.

    Μετά την απελευθέρωση της περιοχής και την επανεγκατάσταση των παλαιών κατοίκων στην Κίρκη, οι κατοικίες ξαναχτιστήκαν από την αρχή σε μια εποχή εξαιρετικά δύσκολη, όπου η σχέση του ανθρώπου με τον τόπο διαμονής του ήταν ρευστή και αβέβαιη σε βάθος χρόνου. Αυτή η απολύτως δικαιολογημένη προσέγγιση οδήγησε στην κατασκευή απλών κατοικιών για τον παρόντα χρόνο ικανά να εξασφαλίσουν την επιβίωση και τίποτα περισσότερο.

    Τα μόνα κτίρια που φέρουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και της λαϊκής παράδοσης είναι η εκκλησία του χωριού και το παλαιό πέτρινο δημοτικό σχολείο που ξεχώριζαν από τα υπόλοιπα χαμηλοσκεπή ομοιόμορφα κτίρια του οικισμού.

    Ειδικά στην Κίρκη, τόσο η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου με το περίφημο χειροποίητο τέμπλο του μοναχού Κυρίλλου ανοικοδομημένη περί το 1866 όσο και το εντυπωσιακό παλαιό πέτρινο τριτάξιο δημοτικό σχολείο, πραγματικό αρχοντικό, σπάνιο για την εποχή του, αποτελούν μνημεία του ανώνυμου δημιουργού της λαϊκής αρχιτεκτονικής της πέτρας.

    Στην Κίρκη υπάρχει και ένα ακόμη σημαντικό κτίριο της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της περιοχής που είναι ο σταθμός της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκη – Αλεξανδρούπολη που κτίσθηκε περί το 1895-96 από την «Εταιρεία Σιδηροδρόμων της Joncion Salonique – Constantinople» (σε συντομογραφία J.S.C.), που εκμεταλλευόταν αυτή τη γραμμή. Ο σταθμός της Κίρκης ήταν κομβικός σταθμός, διότι χρησίμευε για τη διασταύρωση των τρένων στη μονή γραμμή που υπήρχε. Για αυτό και είχε πολυπληθές προσωπικό και αρκετά βοηθητικά κτίρια εκτός του κεντρικού σταθμαρχείου.

    Το κτίριο του κυρίως σταθμού ήταν διώροφο πέτρινο με επίχρισμα (σοβά) και επικλινείς κεραμοσκεπείς στέγες. Εκατέρωθεν του κτιρίου αυτού, στην ίδια ευθεία, υπάρχουν και άλλα κτίρια μονώροφα πέτρινα, με παρόμοιες επικλινείς κεραμοσκεπείς στέγες.

    Σε άμεση επαφή με τα όρια του οικισμού, υπάρχουν δυο κοινόχρηστες περιοχές με ιδιαίτερη φυσική και ιστορική αξία. Πρόκειται για την περιοχή στην βρύση Τσαούς Τσεσμέ και την παλαιά παρα - Εγνατία οδό και το Πηγαδούδι.

    Στην περιοχή της βρύσης Τσαούς- Τσεσμέ επικρατεί χώρος πρασίνου στο ανατολικό όριο του οικισμού, υψηλής φυσικής ομορφιάς με υποτυπώδη υποδομή (μόνο μερικά τραπεζοκαθίσματα), με αιωνόβια πλατάνια, που οριοθετείτε από δαντελωτό ρυάκι. Σε επιβλητική θέση του χώρου υπάρχει λαξευτή περίτεχνη πέτρινη βρύση με εγχάρακτη ημερομηνίας κτίσεώς της, το 1872. Η παραδοσιακή βρύση είναι η μία από τις δύο παλαιές βρύσες στα όρια περίπου του οικισμού που σώζεται μέχρι σήμερα και αν και έχει υποστεί αρκετές ζημιές παραμένει ακόμη όρθια και διατηρεί τα αρχικά χαρακτηριστικά της.

    Στα βορειοδυτικά όρια του οικισμού υπάρχουν, κατά τις παραδόσεις των κατοίκων της περιοχής, αποτυπωμένα σε πετρώδες έδαφος, ίχνη διέλευσης αρχαίας οδού. Εκεί υπάρχει υπόγεια πηγή, προστατευμένη με θολωτή πέτρινη κατασκευή, που αναφέρεται ως ‘’ρωμαϊκή βρύση’’ ή πηγαδούδι σύμφωνα με την ιστορική καταγωγή της καθώς σύμφωνα με τα λεγόμενα εξυπηρετούσε τους ταξιδιώτες της παρακείμενης αρχαίας οδού.

  • Η Κίρκη ως τουριστικός προορισμός

    Η περιοχή έχει εντυπωσιακές πέτρινες εξάρσεις με ορθοπλαγιές που δημιουργούν ένα περιβάλλον μυστηριακό και εντυπωσιακό. Το όλο σκηνικό είναι παρόμοιο με τα μυστηριακά πέτρινα λαξευτά ευρήματα που πρόσφατα ανακαλύφθηκαν στην περιοχή (μενιρ), όπως τα πέτρινα μανιτάρια, οι λαξευτοί τάφοι και οι ανδρικοί φαλλοί. Το μέρος αυτό απέχει λιγότερο από 100 μέτρα από τον οικισμό και δυστυχώς είναι εντελώς αδιαμόρφωτο.

    Γύρω από το χωριό υπάρχουν έξι παρεκκλήσια που παραδοσιακά οι κάτοικοι πίστευαν ότι αποτελούν τους φύλακες του χωριού, απόδειξη του έντονου θρησκευτικού συναισθήματος των κατοίκων της Κίρκης. Τα παρεκκλήσια αυτά είναι του Αγίου Νικολάου, της Αγίας Ειρήνης που κτίσθηκε μετά την επανεγκατάσταση των κατοίκων το 1920 ως ευχαριστία για την σωτηρία τους από την σφαγή του 1913, της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Αθανασίου με εγχάρακτη χρονολογία το 1808, του Προφήτη Ηλία και το πιο πρόσφατο του Αγίου Νεκταρίου. Ανήμερα της εορτής των Αγίων οι κάτοικοι του χωριού τιμούν τη μνήμης τους διοργανώνοντας τα λεγόμενα κουρμπάνια.

    Η Κίρκη διαθέτει ενεργό και δραστήριο πολιτιστικό σύλλογο, ο οποίος φροντίζει παρά τις δυσμενείς συνθήκες της σύγχρονης πραγματικότητας να διατηρεί τους δεσμούς με την παράδοση και την ιστορία του τόπου διοργανώνοντας πολιτιστικές εκδηλώσεις μεγαλύτερου ή μικρότερου βεληνεκούς. Αυτή που ξεχωρίζει είναι η "Γιορτή Μιλίνας -Γκάιντας" που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στα τέλη Ιουλίου και αποτελεί αφορμή για πολλούς κατοίκους της ευρύτερης περιοχής του Δήμου Αλεξανδρούπολης να επισκεφτούν το χωριό. Κατά τη διάρκεια της γιορτής, οι γυναίκες του χωριού ετοιμάζουν την περίφημη "μιλίνα", πίτα με τυρί ψημένη στα κάρβουνα, η οποία μοιράζεται στους παρευρισκομένους, Ακολουθεί χορός και τραγούδι υπό τη συνοδεία της γκάιντας. Επίσης, τα τελευταία χρόνια στην κεντρική πλατεία του χωριού στήνεται το "χωριό του Άη-Βασίλη" αποτελώντας πόλο έλξης για μικρούς και μεγάλους.

    Η Κίρκη προσφέρεται ως τουριστικός προορισμός καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου. Ακολουθώντας τη διαδρομή Αλεξανδρούπολη-Κίρκη ο επισκέπτης μαγεύεται από τα χρώματα της χλωρίδας και το μαγευτικό τοπίο. Φτάνοντας στο χωριό μπορεί να θαυμάσει τη θέα που προσφέρεται από τον προαύλιο χώρο της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, να ξαποστάσει για έναν ελληνικό καφέ ή να δοκιμάσει παραδοσιακά εδέσματα και γεύσεις στη μία και μοναδική ταβέρνα που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Μπορεί επίσης, να ακολουθήσει τη σύντομη διαδρομή που οδηγεί στο παλιό σιδηροδρομικό σταθμό ή τη μεγαλύτερη που καταλήγει στα περίφημα μεταλλεία της Κίρκης. Μπορεί ακόμη να επισκεφτεί το παραδοσιακό κτίριο οινοποιίας του Χωρινόπουλου, όπου υπάρχει έκθεση με παραδοσιακούς τρόπους παραγωγής κρασιού και να προμηθευτεί κρασί από τοπικές ποικιλίες.

ΕκτύπωσηΗλεκτρονικό ταχυδρομείο